اگر هنگام بازی کردن با گوشی، بعد از چند دقیقه صفحه‌نمایش کم‌نور میشود، نرخ فریم افت میکند یا گوشی آن‌قدر داغ میشود که مجبور می‌شوید بازی را متوقف کنید، احتمالاً با پدیده‌ای به نام Thermal Throttling یا کاهش عملکرد حرارتی روبه‌رو شده‌اید.
در این مقاله می‌خوانیم:
- خنککننده گوشی دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
- چرا گوشی هنگام بازی این‌قدر داغ میشود؟
- محل قرارگیری تراشه از خود خنککننده مهم‌تر است
- چطور محل داغ شدن گوشی را پیدا کنیم؟
- آیا هر خنک‌کننده‌ای واقعاً موثر است؟
- خنککنندههای فن‌دار معمولی
- خنککنندههای TEC یا Peltier
- خنک بودن پشت گوشی به معنی موفقیت کولر نیست
- شارژ کردن هم‌زمان با بازی چرا مشکل را بدتر میکند؟
- شارژ بای‌پس چیست؟
- آیا استفاده از خنککننده هنگام بازی طولانی ارزش دارد؟
- شبیه‌سازها چرا به خنککننده بیشتری نیاز دارند؟
- آیا خنککننده گوشی میتواند باعث آسیب شود؟
- چطور خطر میعان را کاهش دهیم؟
- چرا خنککننده را نباید فقط روی باتری قرار داد؟
- آیا استفاده از یخ یا روش‌های خانگی بهتر است؟
- خنککننده گوشی فقط برای بازی نیست
- اگر قاب ضخیم دارید، اول قاب را بررسی کنید
- هنگام خرید خنککننده گوشی به چه نکاتی توجه کنیم؟
- 1. نوع سیستم خنککننده
- 2. محل قرارگیری
- 3. سازگاری با برجستگی دوربین
- 4. منبع تغذیه
- 5. کنترل دما
- 6. صدای فن
- پس بالاخره خنککننده گوشی لازم است یا نه؟
- نتیجه گیری
نمایش بیشتر نمایش کمتر
گوشی‌های امروزی پردازنده‌های بسیار قدرتمندی دارند، اما برخلاف کامپیوترها و بسیاری از لپ‌تاپ‌ها، فضای کافی برای سیستم خنککننده بزرگ و فعال ندارند. در نتیجه، وقتی CPU و GPU برای مدت طولانی تحت فشار قرار می‌گیرند، گرما در بدنه گوشی جمع میشود و سیستم برای جلوگیری از افزایش بیش از حد دما، عملکرد سخت‌افزار را کاهش میدهد.
اینجاست که خنککننده گوشی یا Phone Cooler وارد میشود.
اما آیا هر کولری واقعاً میتواند مشکل داغ شدن گوشی را حل کند؟ آیا خرید یک فن کوچک برای پشت گوشی کافی است؟ چرا بعضی خنک‌کننده‌ها عملکرد بسیار خوبی دارند و بعضی تقریباً هیچ تفاوتی ایجاد نمی‌کنند؟
پاسخ به این سوال‌ها فقط به قدرت فن بستگی ندارد. محل قرارگیری تراشه، نحوه انتقال گرما از داخل گوشی به بدنه، نوع خنککننده و حتی روش شارژ گوشی هم اهمیت زیادی دارند.
خنککننده گوشی دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
وظیفه اصلی خنککننده گوشی، خارج کردن گرمای تولیدشده توسط سخت‌افزار است تا دمای دستگاه در محدوده‌ای باقی بماند که پردازنده بتواند عملکرد خود را حفظ کند.
وقتی یک بازی سنگین اجرا می‌کنید، CPU و GPU انرژی بیشتری مصرف می‌کنند و در نتیجه گرمای بیشتری تولید میشود. اگر این گرما با سرعت کافی از گوشی خارج نشود، دمای بخش‌های داخلی بالا می‌رود.
سیستم‌عامل و کنترلرهای حرارتی گوشی در چنین شرایطی برای محافظت از سخت‌افزار، سرعت پردازنده را کاهش می‌دهند. این فرآیند همان Thermal Throttling است.
نتیجه میتواند شامل موارد زیر باشد:
- افت FPS در بازی
- افزایش لگ و تاخیر ورودی
- کاهش روشنایی صفحه‌نمایش
- کاهش سرعت پردازنده
- توقف یا کاهش سرعت شارژ
- افت عملکرد در اجرای شبیه‌سازها
- داغ شدن شدید بدنه
بنابراین هدف واقعی یک خنککننده خوب این نیست که فقط پشت گوشی را سرد کند؛ هدف اصلی این است که دمای بخش‌های حیاتی گوشی را پایین نگه دارد تا عملکرد دستگاه در استفاده طولانی افت نکند.
چرا گوشی هنگام بازی این‌قدر داغ میشود؟
گوشی‌های مدرن در یک فضای بسیار کوچک، پردازنده، حافظه، باتری، نمایشگر و تجهیزات ارتباطی متعددی را کنار هم قرار داده‌اند.
در بازیهای سنگین، چند بخش به‌صورت هم‌زمان تحت فشار هستند. CPU محاسبات بازی را انجام میدهد، GPU وظیفه رندر گرافیک را بر عهده دارد و نمایشگر با نرخ نوسازی بالا انرژی بیشتری مصرف میکند.
بیشتر بخوانید: چرا گوشی هنگام بازی داغ میشود؟
اگر هم‌زمان اینترنت موبایل، GPS یا شارژ سریع فعال باشد، منابع بیشتری درگیر می‌شوند.
مشکل اصلی اینجاست که گوشی فضای زیادی برای دفع این گرما ندارد.
بدنه شیشه‌ای گوشی از نظر طراحی و ظاهر جذاب است، اما انتقال گرما از تراشه به محیط بیرون همیشه به سادگی انجام نمی‌شود. علاوه بر این، لایه‌های مختلف بین تراشه و سطح خارجی گوشی میتوانند انتقال مستقیم گرما را محدود کنند. به همین دلیل ممکن است سطح یک قسمت از گوشی نسبتاً خنک باشد، اما تراشه در قسمت دیگری دمای بسیار بالاتری داشته باشد.
محل قرارگیری تراشه از خود خنککننده مهم‌تر است
یکی از اشتباهات رایج هنگام استفاده از کولر گوشی این است که آن را دقیقاً وسط پنل پشتی قرار می‌دهیم.
در بسیاری از گوشی‌ها، محل قرارگیری SoC دقیقاً وسط قسمت پشتی نیست و ممکن است به بخش بالایی گوشی و نزدیکی ماژول دوربین نزدیک‌تر باشد.
در چنین شرایطی اگر خنککننده روی مرکز باتری قرار بگیرد، ممکن است باتری را به‌خوبی خنک کند اما تاثیر زیادی روی تراشه‌ای که عامل اصلی تولید گرماست نداشته باشد.
این موضوع مخصوصاً در گوشی‌هایی با برجستگی بزرگ دوربین اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است کولر نتواند به‌صورت کاملاً صاف روی ناحیه‌ای که به تراشه نزدیک است قرار بگیرد.
بنابراین قبل از خرید خنککننده، بهتر است ابتدا محل گرم شدن گوشی را پیدا کنید.
چطور محل داغ شدن گوشی را پیدا کنیم؟
یک بازی سنگین یا شبیه‌ساز را حدود 10 دقیقه اجرا کنید و بدون استفاده از ابزارهای خطرناک، سطح پشتی گوشی را بررسی کنید.
اگر بیشترین گرما در قسمت بالایی و نزدیک دوربین احساس میشود، احتمالاً قرار دادن کولر در همان ناحیه نتیجه بهتری نسبت به نصب آن در مرکز گوشی خواهد داشت.
البته محل دقیق تراشه در هر مدل گوشی متفاوت است و نباید صرفاً بر اساس ظاهر دستگاه تصمیم گرفت.
آیا هر خنک‌کننده‌ای واقعاً موثر است؟
خیر.
خنککنندههای گوشی را می‌توان به‌طور کلی به چند گروه تقسیم کرد.
خنککنندههای فن‌دار معمولی
این مدل‌ها با یک فن، هوای محیط را روی قسمت پشتی گوشی حرکت می‌دهند.
مزیت آن‌ها قیمت پایین‌تر، مصرف انرژی کمتر و سادگی است.
اما یک محدودیت اساسی دارند:
فن معمولی نمی‌تواند دمای گوشی را پایین‌تر از دمای محیط ببرد.
اگر اتاق 30 درجه باشد، فن فقط میتواند به دفع بهتر گرمای گوشی کمک کند. در نتیجه، در بازیهای بسیار سنگین ممکن است کاهش دما آن‌قدر زیاد نباشد که Thermal Throttling را متوقف کند.
این نوع خنککننده برای استفاده سبک‌تر میتواند مفید باشد، اما برای بازیهای بسیار سنگین و طولانی نباید انتظار معجزه داشت.
خنککنندههای TEC یا Peltier
مدلهای قدرتمندتر از فناوری Thermoelectric Cooling یا TEC استفاده می‌کنند که معمولاً با نام Peltier شناخته میشود.
در این سیستم، یک صفحه نیمه‌هادی با ایجاد اختلاف دما، گرما را از یک سمت به سمت دیگر منتقل میکند. سمت سرد روی گوشی قرار می‌گیرد و سمت دیگر با هیت‌سینک و فن، گرما را به محیط دفع میکند.
مزیت اصلی این فناوری این است که برخلاف یک فن ساده، میتواند سطح تماس خود را به دمایی پایین‌تر از دمای محیط برساند.
برای بازیهای سنگین، شبیه‌سازی و استفاده طولانی، این تفاوت اهمیت زیادی دارد.
خنک بودن پشت گوشی به معنی موفقیت کولر نیست
این نکته شاید مهم‌ترین بخش انتخاب خنککننده گوشی باشد.
اگر کولر را نصب کردید و پشت گوشی سرد شد، لزوماً به این معنی نیست که مشکل حرارتی حل شده است.
معیار واقعی باید عملکرد پایدار گوشی باشد.
مثلاً اگر قبل از نصب کولر، بازی در پنج دقیقه اول با نرخ 60 فریم اجرا میشود اما بعد از 20 دقیقه به 30 فریم سقوط میکند، خنککننده زمانی واقعاً مفید است که بتواند این افت را کاهش دهد.
بنابراین هنگام مقایسه خنک‌کننده‌ها بهتر است به این موارد توجه کنید:
- FPS بعد از 20 تا 30 دقیقه بازی
- میزان افت فریم
- کاهش روشنایی نمایشگر
- دمای باتری
- پایداری عملکرد CPU و GPU
- دمای قسمت نزدیک تراشه
در واقع هدف کولر، حفظ عملکرد گوشی است؛ نه صرفاً سرد کردن شیشه پشت آن.
شارژ کردن هم‌زمان با بازی چرا مشکل را بدتر میکند؟
یکی از بدترین ترکیب‌ها برای دمای گوشی، اجرای بازی سنگین و شارژ سریع هم‌زمان است.
وقتی بازی اجرا میشود، پردازنده گرما تولید میکند. از طرف دیگر، شارژ سریع نیز میتواند گرمای اضافی ایجاد کند.
در نتیجه گوشی باید هم گرمای حاصل از مصرف انرژی پردازنده را دفع کند و هم گرمای مربوط به فرآیند شارژ را.
اگر این دو منبع گرما هم‌زمان شوند، احتمال رسیدن گوشی به محدودیت حرارتی افزایش پیدا میکند.
شارژ بای‌پس چیست؟
برخی گوشی‌های گیمینگ قابلیتی به نام Bypass Charging دارند.
در این حالت، هنگام اتصال شارژر، انرژی میتواند تا حد زیادی مستقیماً به سیستم منتقل شود و باتری کمتر درگیر شارژ شدن باشد.
این قابلیت برای جلسات طولانی بازی بسیار مفید است، زیرا یکی از منابع اصلی تولید گرمای اضافی را کاهش میدهد.
اگر گوشی شما از شارژ بای‌پس پشتیبانی میکند، ترکیب آن با یک خنککننده فعال میتواند برای بازیهای طولانی مناسب‌تر باشد.
بیشتر بخوانید: چرا گوشی هنگام بازی داغ میشود؟
آیا استفاده از خنککننده هنگام بازی طولانی ارزش دارد؟
برای همه کاربران نه.
اگر معمولاً بازیهای سبک انجام می‌دهید و گوشی بعد از نیم ساعت همچنان عملکرد ثابتی دارد، احتمالاً خرید کولر ضرورت زیادی ندارد.
اما شرایط کاملاً متفاوتی برای افرادی وجود دارد که:
- بازیهای گرافیکی سنگین اجرا می‌کنند
- از شبیه‌سازهای PS2، Switch یا PC استفاده می‌کنند
- بازی را برای مدت طولانی اجرا می‌کنند
- با افت FPS مواجه می‌شوند
- هنگام بازی صفحه‌نمایش گوشی کم‌نور میشود
- هم‌زمان گوشی را شارژ می‌کنند
- بازی را با نرخ 90 یا 120 فریم اجرا می‌کنند
- از گوشی برای استریم استفاده می‌کنند
در این شرایط، خنککننده میتواند ابزار کاربردی‌تری برای خنک کردن گوشی در بازیهای طولانی باشد.
شبیه‌سازها چرا به خنککننده بیشتری نیاز دارند؟
شبیه‌سازی بازیهای کنسولی و کامپیوتری میتواند فشار زیادی روی CPU و GPU وارد کند.
در بعضی سناریوهای سنگین، پردازنده گوشی باید حجم زیادی از محاسبات را برای تبدیل دستورات سیستم اصلی به دستورات قابل اجرا روی گوشی انجام دهد.
به همین دلیل ممکن است یک گوشی در اجرای یک بازی معمولی مشکل حرارتی زیادی نداشته باشد اما هنگام اجرای شبیه‌ساز، به سرعت داغ شود.
در چنین شرایطی ممکن است در چند دقیقه اول همه‌چیز کاملاً روان باشد و بعد از بالا رفتن دما، نرخ فریم به‌شدت کاهش پیدا کند.
اینجاست که خنککننده فعال میتواند تفاوت قابل‌توجهی ایجاد کند؛ به‌خصوص اگر دقیقاً روی ناحیه‌ای قرار بگیرد که تراشه قرار دارد.
آیا خنککننده گوشی میتواند باعث آسیب شود؟
استفاده صحیح از خنککننده به‌خودی‌خود مشکل خاصی ایجاد نمیکند، اما خنک‌کردن بیش از حد و استفاده طولانی‌مدت از مدلهای بسیار سرد میتواند یک مشکل دیگر ایجاد کند: میعان یا Condensation.
اگر صفحه سرد خنککننده دمای خود را به‌شدت پایین بیاورد و هوای محیط مرطوب باشد، بخار آب موجود در هوا میتواند روی سطوح سرد به قطرات آب تبدیل شود.
مشکل زمانی جدی‌تر میشود که رطوبت به داخل بخش‌های مختلف گوشی نفوذ کند.
به همین دلیل نباید یک خنککننده TEC را ساعت‌ها بدون نظارت روی بیشترین شدت ممکن روشن گذاشت، مخصوصاً در محیط‌های گرم و مرطوب.
چطور خطر میعان را کاهش دهیم؟
چند نکته ساده میتواند خطر را کمتر کند:
- کولر را در جلسات طولانی بدون نظارت رها نکنید.
- در محیط‌های بسیار مرطوب، از شدیدترین حالت سرمایش استفاده نکنید.
- پس از یک جلسه طولانی، اجازه دهید گوشی به‌تدریج به دمای محیط برگردد.
- گوشی سرد را بلافاصله داخل کیف یا فضای کاملاً بسته قرار ندهید.
- اگر روی سطح گوشی یا کولر رطوبت مشاهده کردید، استفاده را متوقف کنید.
هدف از خنک‌کردن، پایین آوردن دما به محدوده مناسب است؛ نه اینکه گوشی را تا حد امکان سرد کنیم.
چرا خنککننده را نباید فقط روی باتری قرار داد؟
باتری هم از گرمای زیاد آسیب می‌بیند، اما اگر مشکل اصلی افت عملکرد CPU و GPU باشد، خنک کردن باتری به تنهایی کافی نیست.
فرض کنید کولر در مرکز گوشی قرار گرفته و دمای باتری را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد، اما تراشه اصلی چند سانتی‌متر آن‌طرف‌تر و نزدیک دوربین قرار دارد.
در این شرایط ممکن است دمای باتری بسیار مناسب باشد ولی CPU همچنان به محدودیت حرارتی برسد.
به همین دلیل محل تماس کولر با گوشی اهمیت بسیار زیادی دارد.
اگر برجستگی دوربین مانع تماس مستقیم شود، ممکن است استفاده از یک سطح انتقال حرارت مناسب یا انتخاب موقعیت نصب متفاوت، نتیجه بهتری ایجاد کند.
آیا استفاده از یخ یا روش‌های خانگی بهتر است؟
ممکن است قرار دادن گوشی روی یک سطح بسیار سرد یا استفاده از کیسه یخ در کوتاه‌مدت دما را پایین بیاورد، اما این روش‌ها قابل کنترل نیستند.
مشکل اصلی این است که شما نمی‌توانید به‌دقت میزان سرمای واردشده به گوشی را کنترل کنید.
از طرف دیگر، وجود آب و رطوبت در نزدیکی یک دستگاه الکترونیکی همیشه ریسک محسوب میشود.
یک خنککننده TEC مناسب، در مقایسه با روش‌هایی مثل یخ، امکان کنترل بهتر، نصب ثابت‌تر و استفاده تکرارشونده را فراهم میکند.
بنابراین برای استفاده مداوم، راه‌حل اختصاصی خنک‌سازی منطقی‌تر از روش‌های خانگی و غیرقابل‌کنترل است.
خنککننده گوشی فقط برای بازی نیست
یکی از کاربردهایی که کمتر درباره آن صحبت میشود، استفاده از کولر گوشی در خودرو است.
استفاده هم‌زمان از:
- GPS
- اینترنت موبایل
- نمایشگر روشن
- Android Auto
- شارژر
- نور مستقیم خورشید
میتواند فشار حرارتی زیادی به گوشی وارد کند.
در تابستان، مخصوصاً وقتی گوشی روی داشبورد خودرو قرار گرفته، تابش مستقیم خورشید نیز به این مشکل اضافه میشود.
در چنین شرایطی ممکن است گوشی برای محافظت از خود، روشنایی صفحه را کاهش دهد یا سرعت شارژ را محدود کند.
برای افرادی که ساعت‌های طولانی از گوشی برای مسیریابی یا کار در خودرو استفاده می‌کنند، خنککننده میتواند کاربردی فراتر از گیمینگ داشته باشد.
اگر قاب ضخیم دارید، اول قاب را بررسی کنید
قاب گوشی فقط از دستگاه محافظت نمیکند؛ ممکن است انتقال گرما را نیز محدود کند.
قاب‌های ضخیم، مخصوصاً مدل‌هایی که از چند لایه ساخته شده‌اند، میتوانند مسیر انتقال گرما از پشت گوشی به محیط را سخت‌تر کنند.
اگر گوشی هنگام بازی بیش از حد گرم میشود، قبل از خرید کولر یک آزمایش ساده انجام دهید:
بازی موردنظر را یک بار با قاب و یک بار بدون قاب، در شرایط مشابه اجرا کنید.
اگر اختلاف دما و عملکرد محسوس بود، ممکن است تعویض قاب یا استفاده از قاب باریک‌تر بخشی از مشکل را حل کند.
هنگام خرید خنککننده گوشی به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر تصمیم گرفته‌اید برای گوشی خود کولر بخرید، فقط به عبارت‌هایی مثل «کاهش دما تا X درجه» روی جعبه توجه نکنید.
این اعداد ممکن است مربوط به دمای خود صفحه خنککننده در شرایط آزمایشگاهی باشند، نه دمای واقعی تراشه گوشی.
بهتر است این موارد را بررسی کنید:
1. نوع سیستم خنککننده
برای بازی سنگین، مدلهای TEC/Peltier معمولاً گزینه مناسب‌تری از فنهای ساده هستند.
2. محل قرارگیری
بررسی کنید آیا می‌توانید کولر را دقیقاً روی قسمت گرم گوشی قرار دهید یا خیر.
3. سازگاری با برجستگی دوربین
اگر دوربین گوشی برجستگی زیادی دارد، مطمئن شوید صفحه خنککننده میتواند تماس مناسبی با بدنه برقرار کند.
4. منبع تغذیه
خنککنندههای قدرتمند ممکن است انرژی قابل‌توجهی مصرف کنند. بهتر است در استفاده طولانی، برق موردنیاز کولر از یک منبع مستقل تامین شود، نه از باتری خود گوشی.
5. کنترل دما
مدلی که امکان تنظیم شدت سرمایش را دارد، در شرایط مختلف کاربردی‌تر است.
6. صدای فن
خنککنندههای قوی‌تر معمولاً فن دارند و ممکن است صدای بیشتری تولید کنند. اگر با هدفون بازی نمی‌کنید، این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
پس بالاخره خنککننده گوشی لازم است یا نه؟
اگر گوشی شما در استفاده معمولی فقط کمی گرم میشود و هنگام بازی طولانی افت عملکرد ندارد، احتمالاً نیازی به خرید خنککننده ندارید.
اما اگر بعد از مدتی بازی، FPS کاهش پیدا میکند، صفحه‌نمایش کم‌نور میشود، گوشی داغ میکند یا عملکرد پردازنده افت میکند، خنککننده میتواند راهکار مناسبی باشد.
در چنین شرایطی، مدلهای TEC/Peltier برای استفاده سنگین کاربرد بیشتری دارند؛ به‌خصوص اگر بتوان آن‌ها را روی ناحیه نزدیک به تراشه قرار داد.
مهم‌تر از همه این است که خنککننده را با معیار درستی ارزیابی کنید.
اگر گوشی فقط سردتر شده ولی FPS همچنان افت میکند، کولر مشکل اصلی را حل نکرده است.
اما اگر بعد از 20 تا 30 دقیقه بازی، عملکرد گوشی پایدارتر شده، افت فریم کمتر شده و روشنایی صفحه کاهش پیدا نمیکند، آن‌وقت می‌توان گفت خنککننده واقعاً کار خود را انجام داده است.
نتیجه گیری
برای یک کاربر عادی، خنککننده گوشی یک وسیله ضروری نیست.
اما برای گیمرهای حرفه‌ای، کاربران شبیه‌ساز، افرادی که جلسات طولانی بازی دارند و کسانی که گوشی را هنگام مسیریابی و شارژ در خودرو استفاده می‌کنند، میتواند یک ابزار کاملاً کاربردی باشد.
در نهایت، بهترین خنککننده لزوماً سردترین خنککننده نیست؛ خنک‌کننده‌ای است که بتواند گرمای ناحیه درست را کنترل کند و جلوی افت عملکرد گوشی را بگیرد.
هنوز دیدگاهی درباره این مقاله ذکر نشده است، شما اولین دیدگاه را درباره این مقاله بنویسید